Realizacja zadań szkoły w kontekście praw człowieka

Ministerialny priorytet Ministra Edukacji Narodowej z zakresu nadzoru pedagogicznego na rok szkolny 2008/09 zakładający badanie skuteczność realizacji podstaw programowych w zakresie zagadnień związanych z nauczaniem i wychowaniem w kontekście praw człowieka wynika w pierwszej kolejności z przyjętych w dniu 17 maja 2007 roku zapisów Programu Działań Rządu w sprawie wykonywania wyroków Europejskiego Trybunału Praw Człowieka wobec Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak wiadomo Polska jest stroną Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (od 19 stycznia 1993r.) a ponadto uznaje jurysdykcję Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (od 30 kwietnia 1993r.)- w tym prawa do skargi indywidualnej. Zgodnie z art. 1 Konwencji państwa-strony zapewniają każdemu człowiekowi, podlegającemu ich jurysdykcji, prawa i wolności określone w powyższym dokumencie- między innymi do przestrzegania ostatecznych wyroków Trybunałowe wszystkich sprawach, w których są stronami.

Nad wykonywaniem wyroków Trybunału czuwa Komitet Ministrów Rady Europy, który określa środki, jakie państwa powinny podjąć w celu ich wykonania. Środki te coraz częściej mają charakter ogólny i dotyczą przede wszystkim oczekiwań co do zmian prawa lub praktyki krajowej, które wywołują naruszenie praw człowieka stwierdzone następnie odpowiednimi wyrokami Trybunału. Co więcej sam Trybunał coraz częściej decyduje się na wydawanie wyroków pilotażowych, w których wskazuje na systemowe przyczyny naruszani Konwencji i nakazuje ich usunięcie. Dzieje się tak na skutek tego, że do Trybunału trafia coraz więcej spraw, w których naruszenie ma źródło w podobnym stanie prawnym bądź faktycznym.

Stąd też w celu zwiększenia skuteczności wykonywania wyroków Trybunału, a przede wszystkim zapobiegania stwierdzeniu naruszenia przez Polskę Konwencji, planuje się podjęcie się w naszym kraju systematyczne działania mające na celu poprawę ustawodawstwa i praktyki w dziedzinie praw człowieka. Jednym z planowanych działań w tym zakresie jest planowane upowszechnianie wiedzy na temat Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności oraz orzecznictwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka.

Ministerstwo Edukacji Narodowej ma za zadanie między innymi prowadzenie działań promujących wiedzę o prawach człowieka w drodze między innymi kontynuowania i rozwoju Olimpiady Wiedzy o Prawach Człowieka a także poprzez dokonanie przeglądu podstawy programowej kształcenia ogólnego i innych aktów wykonawczych w celu sprecyzowania priorytetów nadzoru pedagogicznego w zakresie nauczania i wychowania w kontekście praw człowieka. Jak się okazało pierwszym krokiem w tym kierunku jest nałożenie na szkoły obowiązku realizacji podstaw programowych w zakresie zagadnień związanych z nauczaniem i wychowaniem w kontekście praw człowieka.

Co to są prawa człowieka?

Współczesne rozumienie pojęcia „prawa człowieka” ukształtowało się wkrótce po II wojnie światowej, kiedy to racjonalny świat próbował zrozumieć, co spowodowało, że stosunkowo niewielka grupa ludzi próbowała w sposób bezwzględny podporządkować sobie cały świat w imię przypisanych sobie szczególnych uprawnień do decydowania o losie innych. W efekcie tej ogólnoświatowej refleksji ustalono, że prawa człowieka to zbiór praw i wolności przysługujący pojedynczym osobom, których to praw i wolności naruszać nie wolno.

W szczególności przestrzegania tej zasady pilnować powinny państwa, które mimo, iż kierowane przez reprezentacje wybrane wolą większości, nie mogą w imieniu innych ograniczyć niezbywalnych praw pojedynczych ludzi. Stąd można powiedzieć, że prawa i wolności jednostki ludzkiej, to przede wszystkim ograniczenie woli większości wobec niej, co można rozumieć, że prawa i wolności człowieka wytyczają granice władzy większości w społeczeństwie demokratycznym.

Zgodnie zaś z definicją podręcznikową – prawa człowieka to pojęcie reprezentujące koncepcję, według której każdemu człowiekowi przysługują pewne prawa, wynikające z godności człowieka, które są niezbywalne (nie można się ich zrzec), nienaruszalne (istnieją niezależnie od władzy i nie mogą być przez nią regulowane), naturalne i niepodzielne. Połączenie obu wymienionych wyżej założeń wskazuje na to, że prawa człowieka występują wyłącznie w relacjach jednostki z państwem i zawsze mają charakter indywidualny.

Nie możemy więc mówić ani o prawach dzieci czy uczniów, ale o prawach pojedynczego dziecka czy pojedynczego ucznia i w taki też sposób- indywidualny, należy rozpatrywać poszczególne przypadki łamania tych praw .

Prawa człowieka w edukacji

(…)

Mówiąc o prawach człowieka w edukacji należy je rozpatrywać w odniesieniu do nauczycieli, uczniów i rodziców pozostających w stałych kontaktach ze szkołą i nauczycielami. Nie można zapomnieć o prawach grupowych. Do nich należy zakaz dyskryminacji rasowej lub religijnej przy dostępie do edukacji. Istotną sprawą jest zagwarantowanie praw mniejszościom narodowym i kulturowym. Na szczególną uwagę zasługuje prawo do dobrej edukacji specjalnej dla uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Dookoła powstają jak grzyby po deszczu placówki integracyjne, w których dzieci niepełnosprawne wraz z pełnosprawnymi wspólnie uczą się tolerancji, pokonywania barier, życzliwości wobec siebie i współżycia w jednym społeczeństwie.

Fragment artykułu pochodzi z publikacji: Skuteczne zarządzanie szkołą podstawową i gimnazjum